Psikolojide İçe Kapanıklık Ne Anlama Gelir?
Evet, içe kapanıklık dedik, peki ama bu ne demek? Hani bazen arkadaş grubunda yalnız kalmak isteyen, “Kalkın gidiyoruz, ben burada yalnız kalmak istiyorum” diyen, ama bunun yerine telefonunda Instagram’da bir şeylere göz atarken duvarı izleyen ve aslında kimseyle konuşmak istemediği hâlde kimseyle de yalnız kalamayan birisi var ya, işte o kişi benim! Veya belki sen! Veya belki de daha fazlası. Hadi, gel birlikte psikolojide içe kapanıklığın derinlerine dalalım, biraz gülüp biraz da düşünelim.
İçe Kapanıklık: Ne Var Ne Yok?
İçe kapanıklık, psikolojik anlamda bir kişinin, dış dünyadan ve sosyal ortamlardan uzaklaşma eğilimidir. Psikolojide içe kapanıklık ne anlama gelir sorusunun cevabını ararken, bunun aslında sadece bir “sosyal olarak çekilme” hali olmadığını fark edersiniz. Kişi, bu durumda yalnız kalmayı tercih eder, başkalarının gözlerinde değil, kendi iç dünyasında bir anlam arar. Ama dikkat edin! İçe kapanıklık, depresyon veya sosyal anksiyete ile karıştırılmamalıdır; zira içe kapanıklık, kişinin bazen kendi iç dünyasında barış bulma isteğidir, bir zorunluluk değil.
Arkadaş Ortamında, Ama Yalnız: Benim Hâlim
Hadi şimdi bir de kendi gözümden bakalım! Düşünsene, İzmir’in sıcağında arkadaşlarımla dışarıda oturuyoruz. Herkes yüksek sesle gülüp şaka yapıyor, ama ben? Ben orada, kahvemi içiyorum, bir yandan sağdaki çöp kutusunun içinde kaybolmuş bir ambalajı izliyorum. Bir arkadaşım, “Hadi, sen de bir şaka yap!” dediğinde, hemen cebimdeki telefonun ekranını bir tık daha yakından inceliyorum, ama içimden sadece bir şey söylüyorum: “Benim esprilerim içsel espriler, bu yüzden onlar komik olmuyor.” Çünkü içe kapanıklık dediğin şey, aslında dışarıdan her şeyin gülüp eğlenceli görünmesini sağlasa da, içimdeki dünya biraz daha ciddi, biraz daha derin.
İçsel Konuşmalar: Ne Yapıyorsun, Kardeşim?
İçe kapanıklık psikolojisi bir noktada şunu anlatır: Bazı insanlar, başkalarının ne düşündüğüne dair fazlaca kafa yorarlar. Ben de onlardan biriyim. Mesela, bir restoranda sipariş verirken, garsona siparişi verirken içimden şu sorular geçiyor: “Acaba garson beni hızlıca geçiştirecek mi? Siparişimle ilgili bir hata yaparsa utanır mıyım? Sonra o garson beni hatırlayacak mı?” Evet, işte bu, içe kapanıklık ve aşırı düşünmenin bir birleşimi. “Sosyal anksiyetem var mı?” diye de sorabilirsiniz, aslında belki biraz öyle de var, ama çoğu zaman, bu yalnız kalma isteği, sadece biraz zihinsel temizlik yapma arzusudur.
Bunlar ne demek?
Aşağıdaki diyaloğa bakalım:
Arkadaşım: “Ya, hadi gel, ben seni tanıştırayım, çok iyi biri!”
Ben: (Kendi iç sesim) “Tanışmak mı? Kimle? Ben buradayım, gayet iyiyim. O yeni arkadaşın saçına bak! Niye ben bu kadar detaycıyım?”
Arkadaşım: “Hadi ama, ne olur ya!”
Ben: “Neyse, ben seninle gelirim. Ama beni tanıştırırken bir de bana ekstra ilgi gösterme, tamam mı?”
Evet, içe kapanıklık aslında bir bakıma daha “diğerleri”ni yönetmeye çalışma hali olabilir. Ya da bazen ben sadece yalnız kalmak ve kendi içimde var olan sessizliğin tadını çıkarmak istiyorum. İçe kapanıklık her zaman böyle dramatik bir durum değil; bazen o kadar da masum ve içsel bir rahatlık.
İçe Kapanıklık ve Sosyal Çatışmalar
Bazen arkadaşlarım, “Ya, neden hiç dışarı çıkmıyorsun? Ne kaybedersin?” diye sorar. Cevap veriyorum: “Evet, kaybetmeyebilirim, ama bazen dışarı çıkmak, benim içimdeki huzuru kaybetmeme sebep olabilir.” Çünkü içe kapanıklık, dışarıdaki dünyayla çok fazla etkileşimde bulunmayı zorlayıcı bir şey değil, sadece onu sınırlamak isteyen bir eğilimdir. Zaman zaman herkesin etrafında gürültü çıkaran, şakalar yapan, hızlıca konuşmalarla günü geçiren kişilerle dolu bir dünyada, yalnızca sessizlik ve kendi içindeki huzuru bulmaya çalışmak bir direnç gibi de görülebilir. Ama bu direnç, her zaman kötü bir şey değildir, bazen çok ihtiyaç duyulan bir şeydir.
Hadi Biraz Eğlenelim: Dışa Yansıyan Ama İçsel Bir Durum
Tabii ki her şeyin bir mizahi yönü vardır, değil mi? Psikolojide içe kapanıklık ve benim durumum bazen absürd bir hal alabilir. Mesela arkadaşım beni bir kafede gördü ve “Ya, neden bu kadar düşüncelisin?” dedi. Ben de ona şöyle dedim:
“İç sesim: ‘Bunu mu söylemeliyim? Bu şaka iyi mi oldu? Cümle sonunu buraya mı eklesem?’”
Bu kadar düşünen bir insan için bir kafede gülüp eğlenmek, biraz zorlayıcı olabilir. Ama tabii ki dışarıda rahatlayabilmek için bazen kendini zorlaman gerekebilir. İçsel dünyanda savaşırsın ama dışarıda buna yansıtmamaya çalışırsın. Bu, herkesin kafasında içinde bulundurduğu farklı bir “düşünceler denizi”dir.
Sonuç: İçe Kapanıklık, Bir Seçim Midir?
Psikolojide içe kapanıklık aslında bir seçim olabilir mi? Bazıları için evet, bazen insanın rahatlamak için yalnız kalması gerekebilir. Ama bazen de bu, aslında hayatın doğal akışında kendiliğinden gelişen bir durumdur. İçe kapanıklık, insanın “bana fazla insan lazım değil, ben yalnızken daha huzurluyum” demesiyle ilgilidir. Sonuçta, hepimiz biraz içimize dönüp, bazen de yalnızca kendi düşüncelerimizle baş başa kalmak isteriz. Bu, bir kusur değil, yalnızca bir içsel denge arayışıdır.
Ve Biraz Daha Mizah
İçe kapanıklık hakkında bu kadar konuştuktan sonra, bir de bana sorabilirsiniz: “Peki, gerçekten içe kapanık mısın?” İyi bir soru, ama bence bazen içe kapanıklık, içinde yaşadığın dünyanın karmaşasından kaçmak için mükemmel bir fırsattır. Yalnızca bir an için düşünün: Oturduğunuz yerde, dışarıda sadece kuş seslerini duyarak, hiçbir konuşma yapmadan bir gün geçirebilirsiniz. Eğer o gün sonunda kendinizi “iyi hissettiniz” diyorsanız, işte bu içe kapanıklığın gücü!